{"id":1546,"date":"2021-10-31T18:30:34","date_gmt":"2021-10-31T18:30:34","guid":{"rendered":"https:\/\/neverncastle.wales\/nevern-castle\/"},"modified":"2023-01-02T02:22:48","modified_gmt":"2023-01-02T02:22:48","slug":"nevern-castle","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/neverncastle.wales\/cy\/","title":{"rendered":"Castell Nanhyfer"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n
Castell Nanhyfer<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n

Erbyn hyn nid oes llawer i’w weld o’r Castell yn Nanhyfer. Ond am bron i ganrif, gwelwyd stori gymleth a dramatig o frad, ffyniant, ffraeo teuluol a dathliadau ar y penmaen hwn yng Ngogledd Sir Benfro. <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n
<\/span>\"\"
\n

1108: Adeiladodd gwladychwyr Normanaidd orchgloddiau a mwnd gyda phalisau coed a th\u0175r<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Turmh\u00fcgelburg. – Photo: Wy \/ Wikipedia<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Ddeugain mlynedd wedi’r concwest o Loegr ym 1066, roedd y Normaniaid yn dal i geisio darostwng Cymru. Rhoddodd y brenin Normanaidd Harri ‘r cyntaf yr awdurdod i Robert Fitzmartin i reoli Cemaes, yr hyn sydd erbyn hyn yn ogledd Sir Benfro. Dewisodd Fitzmartrin Nanhyfer fel cadarnle i’w luoedd.<\/p>\n\n\n\n

Mwy am yr hanes<\/a><\/em> <\/i><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/span>\"\"
\n

Daeth yn ganolfan bwysig gydag adeiladau trawiadol o garreg, y bu brwydro drosti rhwng y Cymry a’r Normaniaid<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Nid oedd gorchfygu’r Cymry yn hawdd. Wedi marwolaeth Harri’r cyntaf, dibwyllwyd y Normaniaid gan anghydfod hirhoedlog dros goron y Saeson. Ym mrwydr Crug Mawr ym 1136, adennillodd y Cymry reolaeth yn ddibennol, gan feddiannu cestyll yn Aberteifi a Nanhyfer. Roedd Gruffydd, ac yn ddiwedddarach ei fab Rhys, yn arweinwyr blaenllaw.<\/p>\n\n\n\n

Mwy am yr adeiladau<\/em><\/a> <\/i><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/span>\"\"
\n

1196: Llosgwyd i’r llawr wedi naw deg o flynyddoedd . Wedi bod yn dir amaeth ers hynny<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Mewn amser, dychwelodd y Normaniaid. Cafwyd ‘heddwch gw\u0177r mawr’ wedi i William Fitzmartrin briodi Angharad, merch Rhys. Ond yn syth wedi i William adael i ymladd yn y croesgadau, alifeddiannodd Rhys Nanhyfer. Bu ymladd gyda ac ymysg ei feibion a’r diwedd fu chwalu’r castell.<\/p>\n\n\n\n

Mwy am y bobl<\/em><\/a> <\/i><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n
<\/span>\"\"
\n

1980: Prynodd Cyngor Cymuned Nanhyfer y safle er budd i’r gymuned<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Ar y cyd gydag Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro a Cadw (gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth Cymru) mae Cyngor Cymuned Nanhyfer wedi gweithio’n galed i edrych ar \u00f4l y safle a’i hagor er mwyniant pawb.<\/p>\n\n\n\n

Ymunwch \u00e2 Chyfeillion Castell Nanhyfer<\/a> i warchod a rheoli’r safle<\/em> <\/i><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/span>\"\"
\n

2008-2018: Datguddiwyd hanes amrywiol a strwythur newidiol y castell yn dilyn cloddio archaeolegol<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Arweiniwyd y cloddio gan Dr Chris Caple o Brifysgol Durham. Darganfuwyd nifer o greiriau, sy’n rhoi golwg cyfareddol o fywyd yn y castell. Yn ogystal, dangosodd y darganfyddiadau ddatblygiad yr adeiladau a’r muriau ynghyd \u00e2’u hadeilwaith a ddefnyddiodd ddulliau Normanaidd a Chymreig. <\/p>\n\n\n\n

Mwy am yr archaeoleg<\/a><\/em> <\/i><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/span>\"\"
\n

Erbyn hyn yn llecyn llawn heddwch a thangnefedd<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Bu i nifer o bobl fyw ac amaethu yma dros y canrifoedd. Erbyn hyn mae’n gartref i gerddwyr a bywyd gwyllt. Dim ond ychygig \u00e2 welir o’r castell heblaw am y cloddiau, ffosydd a’r mwnd. Mae coed yn tyfu ble’r oedd neuaddau gwych a golygfeydd llywodraethol dros y wlad. Dewch i fwynhau yr heddwch; a chofiwch ein hanes!<\/p>\n\n\n\n

Ymwelwch \u00e2 Chastell Nanhyfer<\/a><\/em> <\/i><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Beth sydd i’w weld heddiw<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n

Y T\u0175r Sgw\u00e2r<\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Y T\u0175r Sgw\u00e2r [APCAP]<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ar ben sger garegog ar ochr ddwyreiniol y castell, fe welwch adfeilion o d\u0175r sgw\u00e2r o wneuthuriad cerrig. Dyma’r rhan gyda’r amddiffinfeydd cryfaf, gyda llethrau serth o’i gwmpas. Ond dim ond tua diwedd bywyd y castell yr adeiladwyd hwn. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n

Y Gadlys <\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Y gadlys<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wedi ei warchod gan gloddiau a muriau ar ddwy ochr, a llethrau serth ar y ddwy arall, yn y gadlys – ardal wastad dan olwg y tyrrau – oedd lle roedd bywyd o ddydd i ddydd y castell yn cymeryd lle. <\/p>\n\n\n\n

Roedd neuaddau, tai, stablau a gweithdai yn y lle hwn. Ar y cyntaf, coed oedd eu gwnethuriad, ond yn ddiweddarach fe’u hadeiladwyd o garreg ac felly’n fwy cadarn.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Adeiladau o garreg yn y gadlys oddeutu 1190<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Cloddiau a ffosydd<\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Y mwnd a’r T\u0175r Crwn [APCAP]<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Y rhan gyntaf o’r castell i’w adeiladu oedd y mwnd, bryncyn o bridd gyda th\u0175r gwyliwyr ar ei ben. Roedd clloddiau amddiffynnol o amgylch y mwnda’r gadlys,. Yn ddiweddarach yn hanes y castell, ailadeiladwyd y t\u0175r crwn yma o garreg a’i ddefnyddio fel lle i fyw ynddo.<\/p>\n\n\n\n

Erbyn hyn dim ond seiliau’r t\u0175r sydd i’w gweld<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n

Y newyddion a’r erthyglau diweddaraf<\/h2>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n