{"id":1571,"date":"2021-03-05T11:44:42","date_gmt":"2021-03-05T11:44:42","guid":{"rendered":"https:\/\/neverncastle.wales\/?page_id=1571"},"modified":"2022-11-12T02:06:08","modified_gmt":"2022-11-12T02:06:08","slug":"visit","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/neverncastle.wales\/cy\/visit\/","title":{"rendered":"Ymwelwch"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><a href=\"#getting-here\">Cyrraedd yma<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\"><a href=\".\/#tour-the-castle\">Taith o gwmpas y castell<\/a><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-right\"><a href=\".#moretosee\">Mwy i&#8217;w weld<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-extra-large-font-size\" id=\"getting-here\">Cyrraedd yma<\/p>\n\n\n\n<p>Pentref gwledig yng ngogledd Sir Benfro , yn ne-orllewin Cymru , yw Nanhyfer .<\/p>\n\n\n\n<p>Mae parcio ceir yn gyfyngedig iawn! Os ydych chi&#8217;n lwcus, bydd lle ger mynedfa&#8217;r gogledd.<br>Gosodwch eich satnav i SA42 0NF i gyrraedd gerllaw.<\/p>\n\n\n\n<p>Bws o Abergwaun, Casnewydd neu Aberteifi: <a href=\"https:\/\/traws.cymru\/cy\/services\/RBRO\/T5\">llwybr T5<\/a> &#8211; gofynnwch am gael eich gadael gyferbyn \u00e2&#8217;r ffordd B i Nanhyfer. Cerddwch tua&#8217;r gogledd tua 1km i&#8217;r castell. Dewch o hyd i&#8217;r ffordd ddeheuol i mewn a dringo&#8217;r llwybr serth drwy&#8217;r coed.<\/p>\n\n\n\n<p>Mae&#8217;r Trewern Arms yn Nanhyfer yn gweini prydau bwyd. Efallai y bydd cinio hefyd ar gael yn neuadd yr eglwys gyferbyn ag Eglwys Sant Brynach. Mae&#8217;r siopau agosaf yng Nghasnewydd a&#8217;r orsaf betrol ger Eglwyswrw.<\/p>\n\n\n\n<p>Mae&#8217;r toiledau agosaf yn y pentref y tu \u00f4l i neuadd y pentref.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<iframe src=\"https:\/\/www.google.com\/maps\/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d157392.74160257197!2d-4.860237359439962!3d51.94742108575166!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x486f2cb7134df48b%3A0x34970b9769cf02aa!2sNevern%20Castle!5e0!3m2!1sen!2suk!4v1614989048241!5m2!1sen!2suk\" width=\"600\" height=\"950\" style=\"border:0;\" allowfullscreen=\"\" loading=\"lazy\"><\/iframe>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"653\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-36-Nevern-Village-Plan-653x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1876\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-36-Nevern-Village-Plan-653x1024.jpg 653w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-36-Nevern-Village-Plan-scaled-600x941.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-36-Nevern-Village-Plan-191x300.jpg 191w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-36-Nevern-Village-Plan-768x1204.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-36-Nevern-Village-Plan-980x1536.jpg 980w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-36-Nevern-Village-Plan-1307x2048.jpg 1307w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-36-Nevern-Village-Plan-1568x2458.jpg 1568w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-36-Nevern-Village-Plan-scaled.jpg 1633w\" sizes=\"auto, (max-width: 653px) 100vw, 653px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-extra-large-font-size\" id=\"tour-the-castle\">Taith o amgylch y castell<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>O fynedfa&#8217;r gogledd:<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-style-twentytwentyone-columns-overlap is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22a-Tour-Plan-1-1024x853.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1854\" width=\"512\" height=\"427\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22a-Tour-Plan-1-1024x853.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22a-Tour-Plan-1-scaled-600x500.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22a-Tour-Plan-1-300x250.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22a-Tour-Plan-1-768x639.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22a-Tour-Plan-1-1536x1279.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22a-Tour-Plan-1-2048x1705.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22a-Tour-Plan-1-1568x1306.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"keep-width\">Gan ddechrau o&#8217;r ffordd, mae&#8217;r llwybr i mewn i&#8217;r safle yn mynd \u00e2 chi ar hyd y llethr gogleddol allanol, sydd bellach wedi&#8217;i ddymchwel, a amddiffynnodd ochr ogleddol y castell rhag ymosodiadau. Wrth edrych tua&#8217;r de ar draws ffos allanol y gogledd, gallwch weld llethr canol y gogledd, a thu hwnt i hynny mae ffos a llethr arall. Yn wreiddiol roedd y llethrau clai hyn oddeutu 0.5-1m yn uwch nag y maent heddiw ac roedd palis\u00e2d pren ar eu pen. Roedd y ffosydd hefyd dros 2 fetr yn ddyfnach nag y maen nhw&#8217;n ymddangos heddiw, gan wneud hwn yn rhwystr amddiffynnol aruthrol yn y 12<sup>fed<\/sup> ganrif. Cr\u00ebwyd y llwybr presennol hwn gan Gyngor Cymuned Nanhyfer oddeutu 1980, pan wnaethant brynu&#8217;r safle. Er mwyn darparu mynediad cyhoeddus i du mewn y castell, cafodd ffos allanol y gogledd, a oedd yn wreiddiol yn sych neu&#8217;n llaith, ei harg\u00e1u. Dim ond oherwydd yr argae modern hwn y mae&#8217;r d\u0175r yn bresennol. Gan barhau ar hyd y llwybr, rydych chi&#8217;n symud o amgylch llethr canol y gogledd, a oedd yn wreiddiol yn ymestyn at wyneb serth y clogwyn ar eich chwith. Rydych nawr yn croesi dros ffos fewnol y gogledd, sydd bellach yn llawn silt, a thrwy lethr mewnol y gogledd, a fyddai hefyd wedi ymestyn yn wreiddiol at ymyl y clogwyn. Cr\u00ebwyd ymyl bresennol y clogwyn yn yr 16<sup>eg<\/sup> \/ 17<sup>eg<\/sup> ganrif, pan gloddiwyd llechi yma; byddai&#8217;r clogwyn canoloesol gwreiddiol wedi bod ymhellach i&#8217;r dwyrain.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><strong><em>O fynedfa&#8217;r de:<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22-Tour-Plan-1-southern-1024x853.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1885\" width=\"512\" height=\"427\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22-Tour-Plan-1-southern-1024x853.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22-Tour-Plan-1-southern-scaled-600x500.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22-Tour-Plan-1-southern-300x250.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22-Tour-Plan-1-southern-768x639.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22-Tour-Plan-1-southern-1536x1279.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22-Tour-Plan-1-southern-2048x1705.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22-Tour-Plan-1-southern-1568x1306.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"left keep-width has-normal-font-size\">Mae\u2019r llwybr yn dringo i fyny allt serth a oedd yn rhan bwysig o amddiffynfeydd y castell. Byddai&#8217;r coed wedi cael eu clirio i roi llai o orchudd i ymosodwyr.<\/p>\n\n\n\n<p>Yn anterth pwysigrwydd y castell fel sedd Arglwyddi Cemaes, roedd adeiladau carreg ar ben y clawdd. Roedd carreg yn ddeunydd adeiladu prin ar y pryd, a byddai wedi edrych yn drawiadol i unrhyw un oedd yn dod ar hyd y dyffryn islaw.<\/p>\n\n\n\n<p>Mae&#8217;n debyg mai&#8217;r llwybr hwn yw llwybr y mynediad canoloesol gwreiddiol i&#8217;r dref. Mae presenoldeb creigwely wedi&#8217;i lyfnhau a gwaelodion nifer fawr o dyllau polion yn awgrymu strwythurau sy&#8217;n gysylltiedig \u00e2 mynedfa bosibl i&#8217;r dref yn y gornel hon o&#8217;r beili ar ddechrau&#8217;r 12fed ganrif. Yn ddiweddarach fe&#8217;i newidiwyd yn ddifrifol trwy dorri&#8217;r ffos wedi&#8217;i thorri o graig yn ddyfnach.<\/p>\n\n\n\n<p>Yn anterth pwysigrwydd y castell fel sedd Arglwyddi Cemaes, roedd adeiladau carreg ar ben y clawdd. Roedd carreg yn ddeunydd adeiladu prin ar y pryd, a byddai wedi edrych yn drawiadol i unrhyw un oedd yn dod ar hyd y dyffryn islaw.<\/p>\n\n\n\n<p>Mae&#8217;n debyg mai&#8217;r llwybr hwn yw llwybr y mynediad canoloesol gwreiddiol i&#8217;r dref. Mae presenoldeb creigwely wedi&#8217;i lyfnhau a gwaelodion nifer fawr o dyllau polion yn awgrymu strwythurau sy&#8217;n gysylltiedig \u00e2 mynedfa bosibl i&#8217;r dref yn y gornel hon o&#8217;r beili ar ddechrau&#8217;r 12fed ganrif. Yn ddiweddarach fe&#8217;i newidiwyd yn ddifrifol trwy doriad dyfnach y ffos wedi&#8217;i thorri o graig.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Os mai hon oedd y fynedfa wreiddiol i&#8217;r dref, dim ond ar droed neu ar gefn ceffyl yr oedd mynediad yn bosibl: ni allai cerbydau ag olwynion esgyn y llethr. Ar ddechrau&#8217;r 12fed ganrif roedd amddiffyn yr anheddiad yn hollbwysig.<\/p>\n\n\n\n<p>Ar ben y llwybr, rydych yn dod i fyny drwy&#8217;r toriad rhwng y beili &#8211; prif gwrt y castell &#8211; a&#8217;r brigiad creigiog lle mae olion y T\u0175r Sgw\u00e2r a&#8217;r Castell Mewnol i&#8217;w gweld o hyd. Pan oedd yn cael ei ddefnyddio, roedd pont yn croesi&#8217;r ffos.<\/p>\n\n\n\n<p>Trowch i&#8217;r chwith i mewn i&#8217;r beili.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-extra-large-font-size\">Beili<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22b-Tour-Plan-2-1024x853.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1856\" width=\"512\" height=\"427\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22b-Tour-Plan-2-1024x853.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22b-Tour-Plan-2-scaled-600x500.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22b-Tour-Plan-2-300x250.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22b-Tour-Plan-2-768x639.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22b-Tour-Plan-2-1536x1279.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22b-Tour-Plan-2-2048x1705.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-22b-Tour-Plan-2-1568x1306.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"keep-width\">Yr ardal wastad fawr yng nghanol y castell yw safle\u2019r dref o ddechrau&#8217;r 12<sup>fed<\/sup> ganrif, a beili\u2019r castell o ganol a diwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif, busy with traders, administrators, and troops preparing for patrols of Cemais.<br>Mae\u2019n wastad o ganlyniad i aredig dwys yn yr ardal rhwng y 18<sup>fed<\/sup> a\u2019r 20<sup>fed<\/sup> ganrif, ymhell ar \u00f4l i&#8217;r castell gael ei ddymchwel. Tyfwyd tatws yma mor ddiweddar \u00e2&#8217;r Ail Ryfel Byd.<br>Wrth gerdded i&#8217;r gorllewin ar draws y beili tuag at y twmpath pridd mawr, y mwnt, rydych chi&#8217;n cerdded ar draws pant bach. Dyma&#8217;r cyfan sydd ar \u00f4l o ffos a llethr mawr a oedd yn wreiddiol yn rhedeg ar draws canol yr ardal hon. Yn gynnar yn y 12<sup>fed<\/sup> ganrif, roedd castell trionglog bach ar ochr orllewinol y pant hwn, gyda&#8217;r mwnt ar big y triongl a llethrau mawr a ffosydd dwfn yn ffurfio&#8217;r ochrau dwyreiniol, gorllewinol a deheuol.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile is-image-fill\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\" style=\"background-image:url(https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23a-Nevern-Castle-in-1136-1024x515.jpg);background-position:50% 50%\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"515\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23a-Nevern-Castle-in-1136-1024x515.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-60 size-full\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23a-Nevern-Castle-in-1136-1024x515.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23a-Nevern-Castle-in-1136-scaled-600x302.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23a-Nevern-Castle-in-1136-300x151.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23a-Nevern-Castle-in-1136-768x386.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23a-Nevern-Castle-in-1136-1536x772.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23a-Nevern-Castle-in-1136-2048x1029.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23a-Nevern-Castle-in-1136-1568x788.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-normal-font-size\">Yn wreiddiol, mae&#8217;n debyg bod yr ardal yr ydych newydd gerdded drosti, sef ochr ddwyreiniol y beili, yn dref wedi&#8217;i hamddiffyn ac mae cofnodion yn awgrymu ei bod yn cynnwys 18 o dai pren bach.<br>Around the base of the motte there was a 7m wide, 3m deep O amgylch gwaelod y mwnt, roedd ffos 7m o led, 3m o ddyfnder. Cododd y mwnt o\u2019r fan hyn mewn llethr barhaus. Mae&#8217;r mwnt presennol yn 7.5m o uchder. Yn wreiddiol, roedd y mwnt tua 1m yn uwch; gyda llethr clai serth, na ellir ei ddringo, 11.5m o uchder o waelod y ffos. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-normal-font-size\">Mae gwaelod y ffos bellach o dan dd\u0175r; amodau sydd wedi cynnal arteffactau organig. Canfuwyd darnau o esgid ledr, a daflwyd yn y ffos hon ar ddechrau&#8217;r 12<sup>fed<\/sup> ganrif, yn ystod y cloddio.<br><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"2560\" height=\"1817\" class=\"wp-image-87\" style=\"width: 200px;float:right;margin-left:6px;\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/13a-Leather-Shoe-scaled.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/13a-Leather-Shoe-scaled.jpg 2560w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/13a-Leather-Shoe-scaled-600x426.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/13a-Leather-Shoe-300x213.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/13a-Leather-Shoe-1024x727.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/13a-Leather-Shoe-768x545.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/13a-Leather-Shoe-1536x1090.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/13a-Leather-Shoe-2048x1454.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/13a-Leather-Shoe-1568x1113.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" \/><br><em>Reconstruction: <em>Daniel Tietzsch-Tyler<\/em><\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-extra-large-font-size\">Mwnt<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"600\" height=\"338\" class=\"wp-image-90\" style=\"width: 600px;\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23b-Round-Tower-excavated-2009-1-scaled.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23b-Round-Tower-excavated-2009-1-scaled.jpg 2560w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23b-Round-Tower-excavated-2009-1-scaled-600x338.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23b-Round-Tower-excavated-2009-1-300x169.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23b-Round-Tower-excavated-2009-1-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23b-Round-Tower-excavated-2009-1-768x432.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23b-Round-Tower-excavated-2009-1-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23b-Round-Tower-excavated-2009-1-2048x1152.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/23b-Round-Tower-excavated-2009-1-1568x882.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/>Dringwch i fyny arno i lethr y gorllewin ac yna trowch i ddringo&#8217;r grisiau pren i&#8217;r mwnt. Nid ydym yn gwybod yn sicr sut y cyrhaeddwyd brig y mwnt yn y 12<sup>fed<\/sup> ganrif. Ymddengys mai pont bren serth ar oleddf, yn debyg i&#8217;r rhai a ddangosir yn Nhapestri Bayeux, a gododd o wyneb y beili. <\/p>\n\n\n\n<p>Ar ben y mwnt yn gynnar yn y 12<sup>fed<\/sup> ganrif roedd t\u0175r gwylio pedwar postyn pren mawr. Efallai bod palis pren wedi bod o amgylch pen y mwnt, ond ni ddarganfuwyd tystiolaeth o hyn yn ystod y cloddio oherwydd, yng nghanol y 12<sup>fed<\/sup> ganrif, tynnwyd oddeutu 1m o&#8217;r brig ac adeiladwyd T\u0175r Crwn mawr, mewn llechi \u00e2 morter clai.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Roedd y T\u0175r Crwn hwn yn ddau neu dri llawr o uchder. Roedd ganddo fynedfa ar y llawr cyntaf, gyda grisiau pren allanol yn ei chyrraedd. Y tu mewn i&#8217;r t\u0175r mae tystiolaeth o loriau pren, wedi&#8217;u gorchuddio \u00e2 chlai i atal tanau ac i ddarparu deunydd inswleiddio. Mae&#8217;n debyg bod preswylwyr y t\u0175r wedi cadw\u2019n gynnes trwy ddefnyddio padell d\u00e2n yng nghanol pob llawr. Daethpwyd o hyd i&#8217;r crochenwaith gorau ar y safle hwn o&#8217;r ffos o amgylch y mwnt, sy\u2019n awgrymu bod yr arglwydd a&#8217;i deulu wedi byw ar lawr uchaf yr adeilad hwn. Mae&#8217;n debyg bod trapddor i&#8217;r islawr ar y llawr cyntaf. Mae cyfeiriadau hanesyddol at dyrau tebyg mewn cestyll yng Nghymru yn awgrymu bod carcharorion statws uchel yn cael eu dal yn yr islawr hwn, felly mae&#8217;n debygol mai dyma lle carcharwyd yr Arglwydd Rhys pan oedd yn garcharor yma yn 1194.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Ar ochr dde-orllewinol y T\u0175r Crwn, lle mae&#8217;r hysbysfwrdd presennol, dadorchuddiwyd rhan o lenfur (nad yw\u2019n weladwy mwyach). Mae&#8217;n debyg bod y llenfur hwn yn rhedeg o&#8217;r T\u0175r Crwn i lawr ochr y mwnt ac ar hyd pen llethr y gorllewin i&#8217;r T\u0175r Deheuol (ddim yn bodoli mwyach) a oedd yn edrych dros y fynedfa i&#8217;r castell erbyn diwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif. Y tu mewn i&#8217;r t\u0175r gallwch weld bod y llechen yn goch, tystiolaeth o&#8217;r t\u00e2n a ddinistriodd y strwythur pan ddifrodwyd y castell cyfan yn 1195. Mae craciau sylweddol hefyd ac mae rhan o wal y T\u0175r Crwn wedi llithro ychydig i lawr y llethr. Mae&#8217;r difrod hwn yn gysylltiedig \u00e2 dinistrio&#8217;r T\u0175r Crwn yn fwriadol ar \u00f4l iddo gael ei losgi.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-extra-large-font-size\">Llethr y Gogledd a ffos wedi\u2019i thorri o graig<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile is-vertically-aligned-top\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"853\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-24a-Tour-Plan-3-1024x853.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1858 size-full\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-24a-Tour-Plan-3-1024x853.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-24a-Tour-Plan-3-scaled-600x500.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-24a-Tour-Plan-3-300x250.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-24a-Tour-Plan-3-768x639.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-24a-Tour-Plan-3-1536x1279.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-24a-Tour-Plan-3-2048x1705.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-24a-Tour-Plan-3-1568x1306.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p>Ar \u00f4l cerdded o amgylch y T\u0175r Crwn ac i lawr ochr ddwyreiniol y mwnt, gallwch gerdded ar hyd pen llethr y gogledd. Datgelodd gwaith cloddio fod gan y llethr hwn hefyd lenfur ar ddiwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif ond, cyn hynny, roedd yn bosibl datgelu o leiaf tri palis\u00e2d pren o wahanol gyfnodau. Mae presenoldeb y pyst pren hyn yn cael ei ardystio gan y staeniau yn y pridd lle roedd y pyst pren wedi pydru yn eu lle, neu lle roedd y pyst wedi&#8217;u tynnu a&#8217;r twll neu&#8217;r slot wedi&#8217;i lenwi \u00e2 phridd. Mae yna hefyd ddarnau o lechi a syrthiodd i&#8217;r twll a dorrwyd ar gyfer y palis, pan roedd ar agor am gyfnod byr.<\/p>\n\n\n\n<p>O dan llethr y gogledd, o dan eich traed, mae olion llethr llawer llai, gyda thystiolaeth gysylltiedig o losgi, meddiannaeth a chrochenwaith. Mae hyn yn dystiolaeth ar gyfer &#8216;castell concwest&#8217;, (lloc wedi&#8217;i amddiffyn) a gr\u00ebwyd i gefnogi concwest Cemais yn 1108. Claddwyd y llethr bach hwn o dan y llethr mawr presennol, sy&#8217;n un o dri llethr cyfochrog a dwy ffos. Creodd Robert FitzMartin nhw, oddeutu 1115\/1116, i amddiffyn y dref ar adeg o fygythiad sylweddol gan filwyr Cymreig yn yr ardal. Yn y 12<sup>fed<\/sup> ganrif roedd y llethrau yn uwch a&#8217;r ffosydd yn ddyfnach nag yr ydych chi&#8217;n eu gweld nawr.&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile is-vertically-aligned-top is-image-fill\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\" style=\"background-image:url(https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/24b-Post-holes-N.-bank-708x1024.jpg);background-position:40% 0%\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"708\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/24b-Post-holes-N.-bank-708x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-106 size-full\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/24b-Post-holes-N.-bank-708x1024.jpg 708w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/24b-Post-holes-N.-bank-600x868.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/24b-Post-holes-N.-bank-207x300.jpg 207w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/24b-Post-holes-N.-bank-768x1111.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/24b-Post-holes-N.-bank-1062x1536.jpg 1062w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/24b-Post-holes-N.-bank-1416x2048.jpg 1416w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/24b-Post-holes-N.-bank-1568x2268.jpg 1568w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/24b-Post-holes-N.-bank.jpg 1672w\" sizes=\"auto, (max-width: 708px) 100vw, 708px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-normal-font-size\">Wrth i chi ddisgyn o lethr canol y gogledd, trowch i&#8217;r dde yn \u00f4l i&#8217;r beili a cherdded ar hyd ymyl y ffos sydd wedi\u2019i thorri o graig ger y Castell Mewnol. Yn gynnar yn y 12<sup>fed<\/sup> ganrif roedd hon yn ffos fas o flaen llethr a phalis. Darparodd hyn amddiffynfa ar ochr ddwyreiniol y dref o ddechrau&#8217;r 12<sup>fed<\/sup> ganrif. Mae dinistr y castell, ac yna&#8217;r aredig diweddarach wedi gwaredu\u2019r llethr a\u2019r palis; erbyn heddiw, dim ond ychydig o dyllau bas sydd ar \u00f4l lle roedd pyst pren mawr yn sefyll ar un adeg, wedi&#8217;u torri i mewn i&#8217;r creigwely.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><a>Ar set o risiau sy\u2019n disgyn, trowch i&#8217;r chwith a dilynwch y ffos i lawr. Cafodd y ffos hon, sydd wedi&#8217;i thorri o graig, ei chreu rhwng canol a diwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif, pan adeiladwyd y Castell Mewnol i weithredu fel ardal amddiffynnol ar wah\u00e2n, llai, fel ward fewnol castell mwy confensiynol.<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Os edrychwch ar wyneb y graig ym mhen gogleddol y ffos, gallwch weld marciau byr y picasau yn codi\u2019n fertigol (90<sup>o<\/sup> at arwyneb y llechen) lle bu taeogion yn cloddio\u2019r amddiffynfa ddofn hon ar ddiwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif, gan ddefnyddio offer llaw yn unig. Roedd y llechi o&#8217;r ffos hon bron yn sicr yn cael eu defnyddio ar gyfer adeiladu&#8217;r Castell Mewnol. Roedd y ffos hon yn cael ei chloddio\u2019n ddyfnach pan ddaeth y gwaith adeiladu i ben yn sydyn, yn \u00f4l pob tebyg ar \u00f4l i\u2019r Arglwydd Rhys gipio\u2019r castell yn 1191. Rhoddwyd y gorau i chwarela \u00e2 dim ond hanner gogleddol y ffos hon wedi\u2019i chloddio i&#8217;w dyfnder llawn. Cafwyd hyd i bolyn pren 2m o hyd a ddefnyddiwyd i godi blociau llechi, wedi&#8217;i adael yng ngwaelod y gweithfeydd.<\/p>\n\n\n\n<p>.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/25a-Pick-marks-in-rock-cut-ditch-768x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-105\" width=\"461\" height=\"615\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/25a-Pick-marks-in-rock-cut-ditch-768x1024.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/25a-Pick-marks-in-rock-cut-ditch-600x800.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/25a-Pick-marks-in-rock-cut-ditch-225x300.jpg 225w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/25a-Pick-marks-in-rock-cut-ditch-1152x1536.jpg 1152w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/25a-Pick-marks-in-rock-cut-ditch.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 461px) 100vw, 461px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Pick marks in the rock cut ditch<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-extra-large-font-size\">Y Castell Mewnol<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile is-vertically-aligned-top\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"853\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-25b-Tour-Plan-4-1024x853.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1860 size-full\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-25b-Tour-Plan-4-1024x853.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-25b-Tour-Plan-4-scaled-600x500.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-25b-Tour-Plan-4-300x250.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-25b-Tour-Plan-4-768x639.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-25b-Tour-Plan-4-1536x1279.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-25b-Tour-Plan-4-2048x1705.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-25b-Tour-Plan-4-1568x1306.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-normal-font-size\">Dilynwch eich camau yn \u00f4l i fyny&#8217;r ffos a throwch i&#8217;r chwith gan ddringo i fyny&#8217;r grisiau at y Castell Mewnol.<\/p>\n\n\n\n<p>Yng nghanol y 12<sup>fed<\/sup> ganrif roedd gan y brigiad creigiog hwn lenfur o lechi morter clai wedi&#8217;u hadeiladu o amgylch pob ochr. Fe&#8217;u dymchwelwyd yn rhannol pan gafodd y castell ei ddifrodi yn 1195 ac erbyn hyn dim ond twmpathau isel wedi&#8217;u gorchuddio \u00e2 mwsogl o amgylch ymyl y Castell Mewnol y gellir eu gweld. Y tu hwnt iddynt mae wynebau clogwyni serth neu&#8217;r ffos sydd wedi&#8217;i thorri o graig. Yn wreiddiol, creodd hyn le gwarchodedig iawn yn y castell llawer mwy. I ddechrau, roedd adeilad, Neuadd y Gogledd, yn llenwi ochr ogleddol yr ardal hon, a buarth mawr i\u2019r de. Darparodd pont bren fynediad i\u2019r beili, dros y ffos.<br><br><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide has-media-on-the-right is-stacked-on-mobile\"><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-normal-font-size\">Yn dilyn cyfnod o feddiannaeth, ail-fodelwyd y Castell Mewnol ar ddiwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif. Codwyd T\u0175r Sgw\u00e2r mawr gyda dwy gornel allanol gron yn erbyn y llenfur ar yr ochr orllewinol, yn wynebu&#8217;r beili. Mae&#8217;n debyg bod y T\u0175r Sgw\u00e2r hwn yn ddau lawr o uchder, ac roedd ganddo loriau pren mewnol wedi&#8217;u gorchuddio \u00e2 chlai. Roedd y corneli allanol yn grwn gan fod hwn yn fath cryfach o adeiladu wrth ddefnyddio llechi \u00e2 morter clai. Defnyddiwyd technegau adeiladu corneli crwn, tebyg i&#8217;r hyn a ddefnyddiwyd ar gyfer neuaddau a adeiladwyd gyda waliau cerrig isel a rhannau pren uwch yng nghestyll Llantrithyd a Phenmaen yn y 12<sup>fed<\/sup> ganrif yn ne Cymru.<\/p>\n\n\n\n<p>Roedd gan y cowrt arwyneb rwbel wedi torri a dim ond malurion cyfyngedig o feddiannaeth ddynol. Fel y ffos oedd wedi\u2019i thorri o graig, ymddengys bod yr ardal hon wedi bod yn safle adeiladu yn hwyr yn hanes y castell. Byddai pont bren, fwy na thebyg wedi&#8217;i lleoli rhwng Neuadd y Gogledd a&#8217;r T\u0175r Sgw\u00e2r, yn croesi\u2019r ffos oedd wedi\u2019i thorri o graig, gan ddarparu mynediad rhwng y Castell Mewnol a&#8217;r beili. Mae&#8217;n debygol bod gan y T\u0175r Sgw\u00e2r fynedfa ar y llawr cyntaf ar yr ochr ddeheuol, a gyrhaeddwyd o&#8217;r cowrt i fyny grisiau allanol pren. Mae&#8217;r fynedfa bresennol ar ochr ogleddol y t\u0175r trwy ardal o ddifrod a cholled o ganlyniad i&#8217;r difrod a wnaed i\u2019r castell yn 1195. Mae lefel bresennol y llawr oddeutu lefel y llawr gwaelod gwreiddiol; nid oedd islawr na seler.<br><em>Reconstruction: <em>Daniel Tietzsch-Tyler<\/em><\/em><\/p>\n<\/div><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"858\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/26-Nevern-Castle-in-1191-Square-Tower-cutaway-s-858x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-108 size-full\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/26-Nevern-Castle-in-1191-Square-Tower-cutaway-s-858x1024.jpg 858w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/26-Nevern-Castle-in-1191-Square-Tower-cutaway-s-600x716.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/26-Nevern-Castle-in-1191-Square-Tower-cutaway-s-251x300.jpg 251w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/26-Nevern-Castle-in-1191-Square-Tower-cutaway-s-768x917.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/26-Nevern-Castle-in-1191-Square-Tower-cutaway-s-1286x1536.jpg 1286w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/26-Nevern-Castle-in-1191-Square-Tower-cutaway-s-1715x2048.jpg 1715w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/26-Nevern-Castle-in-1191-Square-Tower-cutaway-s-1568x1872.jpg 1568w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/26-Nevern-Castle-in-1191-Square-Tower-cutaway-s.jpg 1830w\" sizes=\"auto, (max-width: 858px) 100vw, 858px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile is-image-fill\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\" style=\"background-image:url(https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/19c-Lithic-projectiles-incomplete-scale-1024x817.jpg);background-position:61% 33%\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"817\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/19c-Lithic-projectiles-incomplete-scale-1024x817.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-111 size-full\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/19c-Lithic-projectiles-incomplete-scale-1024x817.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/19c-Lithic-projectiles-incomplete-scale-scaled-600x479.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/19c-Lithic-projectiles-incomplete-scale-300x239.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/19c-Lithic-projectiles-incomplete-scale-768x613.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/19c-Lithic-projectiles-incomplete-scale-1536x1226.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/19c-Lithic-projectiles-incomplete-scale-2048x1634.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/19c-Lithic-projectiles-incomplete-scale-1568x1251.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-normal-font-size\">Cafodd nifer o gerrig crwn, a allai fod wedi cael eu defnyddio fel teflynnau (tudalen 19), eu hadennill o ardal y cowrt, ger y fynedfa wreiddiol ar yr ochr ddeheuol. Efallai bod y rhain wedi cael eu taflu i lawr ar ymosodwyr a oedd yn ceisio mynd i mewn i&#8217;r T\u0175r Sgw\u00e2r, tystiolaeth posib o wrthwynebiad pan gipiodd yr Arglwydd Rhys y castell yn 1191.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-normal-font-size\">Llosgwyd y t\u0175r mewn t\u00e2n pan gafodd y castell ei ddifrodi yn 1195. Roedd hi mor boeth nes i&#8217;r waliau llechi droi yn goch. Canfuwyd llechi wedi&#8217;u toddi yng nghanol y t\u0175r (tudalen 10), sy&#8217;n awgrymu y cyrhaeddwyd tymereddau o dros 1200<sup>o<\/sup>C. Mae cochni&#8217;r llechen i&#8217;w weld o hyd ar arwynebau mewnol y t\u0175r.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-extra-large-font-size\">Neuaddau\u2019r Ochr Ddeheuol<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"853\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-27b-Tour-Plan-5-1024x853.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1862 size-full\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-27b-Tour-Plan-5-1024x853.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-27b-Tour-Plan-5-scaled-600x500.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-27b-Tour-Plan-5-300x250.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-27b-Tour-Plan-5-768x639.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-27b-Tour-Plan-5-1536x1279.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-27b-Tour-Plan-5-2048x1705.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-27b-Tour-Plan-5-1568x1306.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-normal-font-size\">O&#8217;r T\u0175r Sgw\u00e2r, ewch yn \u00f4l i&#8217;r ffos sydd wedi\u2019i thorri o graig. Nawr, dringwch i fyny o\u2019r ffos ac i mewn i\u2019r beili.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-normal-font-size\">Gan symud ar hyd ochr ddeheuol y safle rydych chi&#8217;n mynd dros dir sy&#8217;n cynnwys tyllau pyst a thaeniadau afreolaidd o glai, sef olion adeiladau pren \u00e2 lloriau clai sydd wedi\u2019u difrodi gan aradr. Yng nghanol yr ochr ddeheuol roedd cyfres o adeiladau cerrig, sydd wedi cael eu hail-gladdu i&#8217;w gwarchod. Roedd eu waliau bron i fetr o drwch ac wedi&#8217;u ffurfio o lechi morter clai gyda blociau cerrig graean wedi&#8217;u torri&#8217;n sgw\u00e2r i ffurfio&#8217;r drysau a&#8217;r corneli. Mae un bloc cerrig graean cornel i&#8217;w weld lle mae llethr modern Sir Benfro (wyneb llechi fertigol) yn cwrdd ag ymyl y llethr deheuol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-normal-font-size\"><br><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Mae&#8217;n debyg bod wal gynnal amddiffynnol wedi&#8217;i hadeiladu i mewn i&#8217;r llethr o dan yr adeiladau hyn, ond heb unrhyw lenfur i&#8217;w cuddio, codwyd yr adeiladau trawiadol hyn yn fwriadol ar ymyl ddeheuol y safle i fod yn weladwy o&#8217;r dyffryn islaw. Roedd adeiladau cerrig sylweddol yn brin yng nghanol ac ar ddiwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif, yr unig adeiladau cerrig mawr eraill yng ngogledd Sir Benfro a Cheredigion oedd Eglwys Gadeiriol Tyddewi, unrhyw balas esgob cysylltiedig, ac o bosib rhan o gastell Aberteifi. Fe&#8217;u hadeiladwyd dros amddiffynfeydd ffos y castell ar ddechrau&#8217;r 12<sup>fed<\/sup> ganrif, a oedd wedi&#8217;u llenwi&#8217;n fwriadol.<br>Y mwyaf dwyreiniol o&#8217;r gr\u0175p hwn oedd adeilad hirsgwar bach (7.5m x 5.1m), un o&#8217;r adeiladau cerrig cynharaf ar y safle, er i&#8217;w ddrws gael ei ailadeiladu&#8217;n ddiweddarach gan ddefnyddio&#8217;r blociau cerrig graean, gwaith adeiladu Eingl-Normanaidd nodweddiadol ar ddiwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif.<\/p>\n\n\n\n<p>Nid oedd unrhyw nodweddion mewnol i nodi&#8217;r defnydd gwreiddiol o&#8217;r adeilad hwn. Mae&#8217;n bosibl ei ddehongli fel goruwchystafell neu siambr fawr i&#8217;r arglwydd a&#8217;i deulu. Fodd bynnag, mae&#8217;n fwy tebygol mai Capel oedd yr ystafell, er ei bod wedi&#8217;i halinio&#8217;n wael o\u2019r dwyrain i\u2019r gorllewin. Mae capeli bach i&#8217;r arglwydd a&#8217;i deulu i&#8217;w gweld yn aml mewn cestyll Eingl-Normanaidd ac fe&#8217;u rhestrir fel un o&#8217;r adeiladau allweddol sy&#8217;n bresennol mewn llys. I&#8217;r gorllewin o&#8217;r Capel gorweddai neuadd hir a chul y dwyrain (21.4m x 5.5m). Roedd hon yn neuadd fawr agored; ni chanfuwyd unrhyw waliau isranedig wrth gloddio. Mae&#8217;n debyg ei fod yn cynnal gweithgareddau gweinyddol, crefft a domestig yn ystod y dydd, ac yn gweithredu fel ystafell gysgu yn y nos gan ddarparu gofod cysgu i&#8217;r gweision, y rhyfelwyr a&#8217;r gweinyddwyr. Gan ei bod yn bosib ei fod yn strwythur deulawr, efallai bod siambr fawr ar y lefel uchaf i&#8217;r arglwydd a&#8217;i deulu.<br>To the west lay the Great Hall. When first built this building was 15m x 6.2m, but it was lengthened I&#8217;r gorllewin, gorweddai&#8217;r Neuadd Fawr. Pan godwyd yr adeilad hwn gyntaf, roedd yn 15m x 6.2m, ond cafodd ei ymestyn i 22.2m pan ychwanegwyd Neuadd y Dwyrain, gan greu neuadd sylweddol erbyn canol i ddiwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif. Roedd gan y Neuadd Fawr aelwyd ganolog fawr. Digwyddodd holl weithgareddau gwledda, gweinyddu a chynnal pwysig Arglwydd Cemais yn yr adeilad hwn. Byddai llawer o weision, swyddogion a milwyr wedi cysgu ar y llawr dros nos, yn gynnes o amgylch y t\u00e2n canolog mawr. Yn ddiweddarach yn ei hanes, cafodd llawr y Neuadd Fawr ei adnewyddu \u00e2 chlai ac, yn hanner deheuol y neuadd hon, adeiladwyd llawer o waliau plethwaith a dwb bach, i\u2019w rhannu&#8217;n gyfres o ystafelloedd bach, mwyaf tebyg ar gyfer gweithgareddau neu lety unigol. Y tu allan i&#8217;r Neuadd Fawr, ar hyd ei hochr orllewinol, fe ganfuwyd chwe phwll ag ochrau fertigol cul, wedi&#8217;u cloddio i lawr i&#8217;r ddaear. Roedd clai wedi&#8217;i dynnu o&#8217;r pyllau hyn, wedi&#8217;i ddefnyddio fel morter ar gyfer gosod y llechi a ddefnyddiwyd wrth adeiladu&#8217;r neuadd. Mae o leiaf chwe cham adeiladu yn y gr\u0175p hwn o adeiladau, ynghyd \u00e2 thystiolaeth sylweddol o ddefnydd rhwng gweithgareddau adeiladu, cyn iddynt gael eu llosgi i lawr wrth i&#8217;r castell gael ei ddifrodi yn 1195. Mae hyn yn awgrymu bod y Neuadd Fawr wedi&#8217;i hadeiladu i gychwyn ar y safle hwn yng nghanol y 12<sup>fed<\/sup> ganrif, pan oedd yr Arglwydd Rhys yn rheoli Cemais. Felly, gallai fod yn fwy priodol ystyried yr adeiladau hyn fel ei lys, yn hytrach nag fel neuadd Eingl-Normanaidd draddodiadol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-extra-large-font-size\">Y Fynedfa<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide has-media-on-the-right is-stacked-on-mobile is-vertically-aligned-top\" style=\"grid-template-columns:auto 52%\"><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p>Roedd y fynedfa i&#8217;r castell ar ddechrau&#8217;r 12<sup>fed<\/sup> ac eto ar ddiwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif yn y gornel dde-orllewinol hon. Mae olion y waliau cerrig a ddatgelwyd gan y gwaith cloddio wedi&#8217;u claddu er mwyn eu gwarchod.<br>Mae&#8217;r trwch sylweddol yr arwyneb ffordd ganoloesol, a oedd wedi cronni wrth y fynedfa, yn awgrymu bod y ffordd o ddechrau&#8217;r 12<sup>fed<\/sup> ganrif, fel yr un ar ddiwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif, wedi dod i fyny gan ddilyn llwybr y ffordd bresennol o&#8217;r pentref, ond wedi parhau ar hyd ymyl y llethr deheuol cyn troi&#8217;n sydyn i&#8217;r chwith i fynd i mewn i&#8217;r castell. Erbyn diwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif, roedd yn pasio o dan y T\u0175r Deheuol ym mhen deheuol y llethr gorllewinol. Nid oedd bron dim ar \u00f4l o&#8217;r t\u0175r hwn, a gafodd ei ysbeilio\u2019n llwyr ar \u00f4l i\u2019r castell gael ei ddinistrio. Efallai ei fod yn adeilad si\u00e2p petryal neu sgw\u00e2r, ond roedd t\u0175r sylweddol yn bodoli yma. Gwnaeth tro sydyn y ffordd, ychydig uwchben y llethr serth, y fynedfa yn amddiffynadwy iawn. Nid oedd ymosodwyr yn gallu rhedeg ato gyda dyrnhwrdd, ac wrth eu gwrthyrru byddent yn cael eu gwthio yn \u00f4l i lawr y llethr. Mae&#8217;n debyg bod y porth yn cynnwys drws syml. Ni ddarganfuwyd tystiolaeth ar gyfer slot porthcwlis.<\/p>\n<\/div><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"677\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-28b-Southern-entrance-1024x677.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1864 size-full\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-28b-Southern-entrance-1024x677.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-28b-Southern-entrance-scaled-600x397.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-28b-Southern-entrance-300x198.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-28b-Southern-entrance-768x508.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-28b-Southern-entrance-1536x1016.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-28b-Southern-entrance-2048x1355.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-28b-Southern-entrance-1568x1037.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Adeiladwyd y llenfur yn y gornel dde-orllewinol ar yr un pryd ag estyniad y Neuadd Fawr (canol y 12<sup>fed<\/sup> ganrif). Yn dilyn hynny, cafodd ei ddymchwel, yn \u00f4l pob tebyg o ganlyniad i warchae, a chodwyd palis\u00e2d pren yn sylfeini&#8217;r wal a ddymchwelwyd i gynnal amddiffynfa. Disodlwyd y palis\u00e2d hwn gan y T\u0175r Rhombaidd. Mae tyrau o&#8217;r si\u00e2p hwn yn anarferol. Gwelir paralel posib yng nghastell Machen (Castell Maredydd). Yn achos Nanhyfer, mae&#8217;n bosibl bod y si\u00e2p wedi&#8217;i bennu gan ymyl y bryn a&#8217;r wal bresennol. Yn ddiweddarach, cwympodd wal allanol (deheuol) y t\u0175r hwn i lawr y llethr. Ar ddiwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif, adeiladwyd porth newydd o flociau cerrig graean cerfiedig, a greodd fynedfa drawiadol i&#8217;r castell, tebyg i&#8217;r un a welwyd yng nghastell Pen-y-bont ar Ogwr.&nbsp;&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p>Ar yr un pryd rhoddwyd trothwy newydd i&#8217;r fynedfa a ffurfiwyd o gyfres o lechi, wedi\u2019u gosod ar yr ymylon. Darganfuwyd bod gan y rhain symbolau apotropaig, ar gyfer cadw ysbrydion dieflig draw, wedi&#8217;u crafu arnynt.<\/p>\n\n\n\n<p>Rhedodd y ffordd sy&#8217;n mynd i mewn i&#8217;r castell trwy&#8217;r fynedfa ddeheuol i fyny tuag at y mwnt, yn union y tu mewn i&#8217;r llethr gorllewinol.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"836\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/29a-Nevern-Castle-in-1191-1-836x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-116\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/29a-Nevern-Castle-in-1191-1-836x1024.jpg 836w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/29a-Nevern-Castle-in-1191-1-scaled-600x735.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/29a-Nevern-Castle-in-1191-1-245x300.jpg 245w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/29a-Nevern-Castle-in-1191-1-768x941.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/29a-Nevern-Castle-in-1191-1-1253x1536.jpg 1253w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/29a-Nevern-Castle-in-1191-1-1671x2048.jpg 1671w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/29a-Nevern-Castle-in-1191-1-1568x1921.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 836px) 100vw, 836px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Daniel Tietzsch-Tyler<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"853\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-30c-Tour-Plan-Master-7-1024x853.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1866 size-full\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-30c-Tour-Plan-Master-7-1024x853.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-30c-Tour-Plan-Master-7-scaled-600x500.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-30c-Tour-Plan-Master-7-300x250.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-30c-Tour-Plan-Master-7-768x639.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-30c-Tour-Plan-Master-7-1536x1279.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-30c-Tour-Plan-Master-7-2048x1705.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/tr-30c-Tour-Plan-Master-7-1568x1306.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-normal-font-size\">Trowch i&#8217;r dde a dringwch i fyny&#8217;r llethr gorllewinol, a ffurfiwyd o&#8217;r pridd a&#8217;r llechi a balwyd i fyny wrth greu&#8217;r ffos ddwfn i&#8217;w gorllewin. Cloddiwyd hwn, fel yr holl wrthgloddiau ar y safle, gan ddefnyddio offer llaw syml gan werinwyr lleol (taeogion), a oedd yn ddyledus i&#8217;w harglwydd. Wrth gerdded ar hyd y llethr, a oedd, erbyn diwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif, yn llawer uwch ac wedi&#8217;i orchuddio \u00e2 llenfur llechi a morter clai, gallwch werthfawrogi pa mor sylweddol oedd ffos y gorllewin fel amddiffynfa.<\/p>\n\n\n\n<p>Wrth edrych i lawr i ffos y gorllewin gellir gweld bwthyn adfeiliedig o&#8217;r 19<sup>eg<\/sup> ganrif (Pwll-y-broga). Mae hwn yn un o dri bwthyn \u00f4l-ganoloesol ar y safle. Daethpwyd o hyd i sylfeini bwthyn o&#8217;r 18<sup>fed<\/sup> ganrif, wedi&#8217;i ddyddio gan grochenwaith, ym mhen deheuol y ffos sydd wedi\u2019i thorri trwy graig, wrth ymyl y Castell Mewnol. <\/p>\n\n\n\n<p>Mae olion waliau cerrig, crochenwaith a phalmant o\u2019r 18<sup>fed<\/sup> a&#8217;r 19<sup>eg<\/sup> ganrif hefyd wedi&#8217;u darganfod o dan y clawdd modern, sy&#8217;n torri cornel de-orllewinol y safle, sy&#8217;n awgrymu bod trydydd bwthyn neu adeiladau fferm yn bresennol ger pen gogleddol y Neuadd Fawr. Roedd y bythynnod hyn, a oedd wedi&#8217;u cuddio yn ardaloedd cysgodol ond sych y ffosydd, yn gartref i&#8217;r gweithwyr a oedd yn ffermio&#8217;r safle hwn yn y 18<sup>fed<\/sup> a&#8217;r 19<sup>eg<\/sup> ganrif. Y llethr modern a&#8217;i barhad, y wal gerrig sy&#8217;n rhedeg ar draws y llethr gorllewinol, yw&#8217;r cyfan sydd ar \u00f4l o waliau&#8217;r caeau (tudalen 11) a oedd yn rheoli mynediad stoc ac yn cefnogi\u2019r strwythurau hyn.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-extra-large-font-size\">Bwthyn y Gorllewin<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Wrth i chi gerdded ar hyd y llethr gorllewinol, a ger y mwnt, byddwch yn mynd heibio i fynedfa orllewinol y castell. <\/p>\n\n\n\n<p>Cafodd y fynedfa ei darganfod yn ystod gwaith cloddio 2018, ac fe gladdwyd gweddillion y porth hwn wedi hynny er mwyn eu gwarchod, ac nid ydynt i&#8217;w gweld mwyach. Fe&#8217;i hadeiladwyd yng nghanol y 12<sup>fed<\/sup> ganrif, yn fuan ar \u00f4l y T\u0175r Crwn a&#8217;r Neuadd Fawr (cyfnod cynnar), ac roedd yn cynnwys pont bren dros y ffos orllewinol a dwy wal gynnal wedi\u2019u gorchuddio \u00e2 llechi a morter clai, a ffurfiodd dramwyfa gul trwy&#8217;r llethr gorllewinol, gyda waliau dros 4m o uchder. Roedd gatiau, o fewn y dramwyfa, yn rheoli mynediad i&#8217;r castell. Yn dilyn gwarchae, pan adeiladwyd wal flocio ar draws y dramwyfa a\u2019r waliau cynnal a gafodd eu difrodi, llenwyd y dramwyfa, dymchwelwyd y bont ac adferwyd y llethr. Erbyn diwedd y 12<sup>fed<\/sup> ganrif roedd pob arwydd o&#8217;r fynedfa hon wedi diflannu.<br>Wrth i chi ddringo lawr y llethr gorllewinol, yn \u00f4l i&#8217;r beili, mae&#8217;n werth cofio y byddai&#8217;r beili yn y 12<sup>fed<\/sup> ganrif wedi cynnwys nifer o adeiladau. Byddai&#8217;r mwyafrif wedi eu hadeiladu o bren, gyda lloriau clai a thoeon llechi.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"592\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/31a-Western-entrance-Walt-1024x592.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-120\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/31a-Western-entrance-Walt-1024x592.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/31a-Western-entrance-Walt-scaled-600x347.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/31a-Western-entrance-Walt-300x174.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/31a-Western-entrance-Walt-768x444.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/31a-Western-entrance-Walt-1536x889.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/31a-Western-entrance-Walt-2048x1185.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/31a-Western-entrance-Walt-1568x907.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Y fynedfa orllewinol: wal gynnal ar yr ochr dde, wal flocio hwyrach (gyda bloc o bridd yn dal i\u2019w chefnogi) yn y canol. (Delwedd gan Walt)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignwide is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"moretosee\">Mwy i&#8217;w weld<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>There&#8217;s a <a href=\"https:\/\/www.pembrokeshirecoast.wales\/things-to-do\/walking-in-the-park\/web-walks\/nevern\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">walk<\/a> from Nevern that includes the castle.<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/coflein.gov.uk\/en\/site\/304396\/\">The Pilgrim&#8217;s Cross<\/a> carved into the rock face on the route taken by pilgrims to St Davids. The path leaves the road half-way down the hill, on the other side from the castle. There&#8217;s a circular walk along the river and back to Nevern. <\/li>\n\n\n\n<li><a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/www.nevern-church.org.uk\/\" target=\"_blank\">St Brynach&#8217;s Church<\/a> in the village of Nevern below the castle. It has a recently-refurbished ring of ten bells.<\/li>\n\n\n\n<li><a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"http:\/\/www.stdogmaelsabbey.org.uk\/\" target=\"_blank\">St Dogmael&#8217;s Abbey<\/a> has a small exhibition centre and caf\u00e9, and a working water-powered flour mill nearby.<\/li>\n\n\n\n<li><a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/www.nationaltrust.org.uk\/cilgerran-castle\" target=\"_blank\">Cilgerran Castle<\/a> has much of its original structure. Explore the moat and battlements with dramatic views over Afon Teifi.<\/li>\n\n\n\n<li><a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/www.cardigancastle.com\/\" target=\"_blank\">Cardigan Castle<\/a> where the first Eisteddfod was held. There is still a programme of events, and a restaurant.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/20191127_135650-2-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1343\" srcset=\"https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/20191127_135650-2-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/20191127_135650-2-scaled-600x450.jpg 600w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/20191127_135650-2-300x225.jpg 300w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/20191127_135650-2-768x576.jpg 768w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/20191127_135650-2-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/20191127_135650-2-2048x1536.jpg 2048w, https:\/\/neverncastle.wales\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/20191127_135650-2-1568x1176.jpg 1568w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">St Brynach&#8217;s Church, Nevern<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">And for really ancient history:<\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>2000 years old &#8211; <a href=\"https:\/\/www.pembrokeshirecoast.wales\/castell-henllys\/\">Castell<\/a><a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/www.pembrokeshirecoast.wales\/castell-henllys\/\" target=\"_blank\"> Henllys<\/a>, a reconstructed Iron Age fort, is nearby. There is a caf\u00e9.<\/li>\n\n\n\n<li>5000 years old &#8211; The Neolithic cromlechs of <a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/cadw.gov.wales\/visit\/places-to-visit\/carreg-coetan-arthur-burial-chamber\" target=\"_blank\">Carreg Coetan Arthur<\/a> in Newport, <a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/newportpembs.co.uk\/articles\/llech-y-drybedd.php\" target=\"_blank\">Llech y Drybedd<\/a> in Moylgrove, and <a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/cadw.gov.wales\/visit\/places-to-visit\/pentre-ifan-burial-chamber\" target=\"_blank\">Petre Ifan<\/a> towards Brynberian<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignfull is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><i class=\"fa fa-caret-left\"><\/i> <a href=\"\/life-in-nevern-castle\/\">Life in the Castle<\/a><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-right\"><a href=\"\/articles\/\">Articles<\/a> <i class=\"fa fa-caret-right\"><\/i><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cyrraedd yma Taith o gwmpas y castell Mwy i&#8217;w weld Cyrraedd yma Pentref gwledig yng ngogledd Sir Benfro , yn ne-orllewin Cymru , yw Nanhyfer . Mae parcio ceir yn gyfyngedig iawn! Os ydych chi&#8217;n lwcus, bydd lle ger mynedfa&#8217;r gogledd.Gosodwch eich satnav i SA42 0NF i gyrraedd gerllaw. Bws o Abergwaun, Casnewydd neu Aberteifi: llwybr T5 &#8211; gofynnwch am gael eich gadael gyferbyn \u00e2&#8217;r ffordd B i Nanhyfer. Cerddwch tua&#8217;r gogledd tua 1km i&#8217;r castell. Dewch o hyd i&#8217;r ffordd ddeheuol i mewn a dringo&#8217;r llwybr serth drwy&#8217;r coed. Mae&#8217;r Trewern Arms yn Nanhyfer yn gweini prydau bwyd. Efallai y bydd cinio hefyd ar gael yn neuadd yr eglwys gyferbyn ag Eglwys Sant Brynach. Mae&#8217;r siopau agosaf yng Nghasnewydd a&#8217;r orsaf betrol ger Eglwyswrw. Mae&#8217;r toiledau agosaf yn y pentref y tu \u00f4l i neuadd y pentref. Taith o amgylch y castell O fynedfa&#8217;r gogledd: Gan ddechrau o&#8217;r ffordd, mae&#8217;r llwybr i mewn i&#8217;r safle yn mynd \u00e2 chi ar hyd y llethr gogleddol allanol, sydd bellach wedi&#8217;i ddymchwel, a amddiffynnodd ochr ogleddol y castell rhag ymosodiadau. Wrth edrych tua&#8217;r de ar draws ffos allanol y gogledd, gallwch weld llethr canol y gogledd, a thu hwnt i hynny mae&hellip; <a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/neverncastle.wales\/cy\/visit\/\">Continue reading <span class=\"screen-reader-text\">Ymwelwch<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1454,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1571","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neverncastle.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1571","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neverncastle.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/neverncastle.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neverncastle.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neverncastle.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1571"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/neverncastle.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1571\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1887,"href":"https:\/\/neverncastle.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1571\/revisions\/1887"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neverncastle.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1454"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neverncastle.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1571"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}